Plan miasta

Atrakcje
turystyczne

Szlaki
turystyczne

Wydawnictwa

Miasto i gmina Krasnobród

Informacje ogólne

Krasnobród – niewielkie miasto, siedziba gminy i uzdrowisko w powiecie zamojskim (3,1 tys. mieszkańców w 2014 r.), położone w dolinie Wieprza, w centralnej części Roztocza Środkowego (Tomaszowskiego). Nazwa pochodzi od słów: „krasny” – piękny, dobry i „bród” - dogodne przejście przez rzekę. Oznacza zatem miejsce dogodnej przeprawy na Wieprzu. Najstarsze wzmianki o osadzie pochodzą z XVI wieku. Krasnobród został założony w 1576 roku przypuszczalnie przez Andrzeja Firleja, otrzymując prawo miejskie od króla Zygmunta III Wazy. Przywileje miejskie zostały uzupełnione o prawo do cotygodniowego targu i 6 jarmarków w roku. Od 1578 roku miasto było własnością Leszczyńskich, którzy w roku 1585 założyli w nim zbór kalwiński. W XVII wieku odbywały się w mieście synody kalwińskie. Kolejnymi właścicielami byli Tarnowscy, Jackowscy, a pod koniec XIX w. Fudakowscy. Charakterystyczne jest, że samo miasto nie należało nigdy do Zamoyskich, jak wiele innych okolicznych miejscowości, choć tuż pod miastem przebiegała granica dóbr Ordynacji Zamojskiej.

Po 5 sierpnia 1640 roku, kiedy to Jakub Ruszczyk, mieszkaniec Szarowoli został cudownie uzdrowiony, Krasnobród stał się popularnym ośrodkiem pielgrzymkowym z sanktuarium Matki Bożej. W miejscu objawienia, na terenie należącym do Zamoyskich, powstał w 1664 roku klasztor dominikanów sprowadzonych z Janowa Ordynackiego (dziś Janowa Lubelskiego) przez Jana „Sobiepana” Zamoyskiego. Rosnąca popularność miejscowego sanktuarium spowodowała, że Krasnobród zyskał miano „małej Częstochowy”. W 1864 roku klasztor został skasowany przez rząd carski, a duszpasterstwo przejęli księża diecezjalni. Oddalenie rezydencji dworskiej właścicieli miasta od klasztoru o około 2,5 km przyczyniło się do podziału miejscowości na dwie części. Przy rezydencji rozwinęła się osada zwana Podzamek, a w sąsiedztwie klasztoru i sanktuarium maryjnego powstał Podklasztor. Mniej więcej w połowie odległości między nimi ulokowane było właściwe miasteczko z rynkiem. Podobny układ miasta z dwoma centrami – religijnym i administracyjno-gospodarczym występuje m.in. w Biłgoraju, Leżajsku czy Jarosławiu.

Miasto niszczone było przez Szwedów i Tatarów. W 1859 roku okolice miasta nawiedził nalot szarańczy, będący rzadkością na tutejszej szerokości geograficznej. W połowie XIX wieku, miasto zamieszkane było w ok. 55% przez Żydów, pozostali mieszkańcy byli niemal wyłącznie Polakami. Żydzi mieli tu murowaną synagogę, przypuszczalnie z XVII wieku. Stała ona opodal rynku, przy dzisiejszej ulicy Handlowej. Mimo nielicznych wyznawców prawosławia władze carskie wybudowały w 1870 roku w Krasnobrodzie cerkiew murowaną (obecnie nie istnieje, dziś na jej miejscu stoi figura św. Wincentego Ferreriusza).

Na przełomie XVIII i XIX wieku Krasnobród był ośrodkiem garncarstwa, produkcji gontów i meblarstwa. Niedługo po powstaniu styczniowym (w 1868 r.) miejscowość utraciła prawa miejskie, a odzyskała je dopiero w roku 1995.

Pod koniec XIX wieku Krasnobród zasłynął dzięki jednemu z pierwszych w Europie zakładów przeciwgruźliczych. Sanatorium to prowadził francuski lekarz Alfred Rose.
Podczas I wojny światowej zniszczeniu uległa efektowna, drewniana zabudowa podcieniowa przy rynku. Domy ustawione były szczytowo, przykryte dachami naczółkowymi z mocno wysuniętymi okapami, nadającymi budynkom szczególny urok.

We wrześniu 1939 roku Krasnobród znalazł się w centrum walk Wojska Polskiego z Niemcami. W walce zasłużyli się żołnierze 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich, którzy 23 września 1939 roku stoczyli z najeźdźcą zwycięską bitwę o miasteczko. Ponownie uległa zniszczeniu zabudowa centrum Krasnobrodu, w tym bożnica. W czasie okupacji hitlerowskiej miejscowość była kilkakrotnie pacyfikowana, w 1942 roku wymordowano miejscowych Żydów, a 5 lipca 1943 r. większość mieszkańców wysiedlono. Po wojnie miejscowość odbudowano.

Obecnie, dzięki dużym walorom krajoznawczym, wypoczynkowym i uzdrowiskowym Krasnobród prężnie rozwija się jako miejscowość turystyczna, stanowiąc pod tym względem konkurencję dla pobliskiego Zwierzyńca. Znajduje się tu zalew i zadbane kąpielisko, z którego chętnie korzystają mieszkańcy Zamościa i okolic, a także wyciąg narciarski na wzgórzu Chełm. Dzięki walorom klimatycznym, wodom leczniczym i złożom borowiny odkrytym w rejonie pobliskiego Majdanu Wielkiego, w 2002 roku Krasnobród zyskał status uzdrowiska. Znajdują się w nim ośrodki wypoczynkowe, a w budynkach podworskich czynne jest sanatorium rehabilitacyjne ze schorzeniami reumatycznymi i górnych dróg oddechowych.

(źródło: Wład P., Roztocze Puszcza Solska. t. 3. Roztocze Środkowe. Przewodnik. Rzeszów 2009).